Tháng 04, 2019
Thứ ba
Thứ Ba, ngày 05/02/2019 08:19 AM (GMT+7)

PGS.TS Phạm Văn Phúc: Từ được thầy nuôi ăn đến Viện trưởng Viện tế bào gốc

Nghiên cứu cho ra đời công nghệ Tế bào gốc đầu tiên là kết quả cho những năm tháng anh chôn chân trong phòng thí nghiệm, ngoài giờ dạy lại cặm cụi nghiên cứu, có khi khuya mới trở về nhà.

PGS.TS Phạm Văn Phúc: Từ được thầy nuôi ăn đến Viện trưởng Viện tế bào gốc - 1
PGS.TS Phạm Văn Phúc: Từ được thầy nuôi ăn đến Viện trưởng Viện tế bào gốc - 2

PGS.TS Phạm Văn Phúc: Từ được thầy nuôi ăn đến Viện trưởng Viện tế bào gốc - 3

PGS.TS Phạm Văn Phúc, Viện trưởng Viện Tế bào gốc, trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM, trông chững chạc hơn nhiều so với tuổi 37. Nụ cười hiền và cách nói chuyện chân thật vẫn i như mấy năm trước đây tôi từng có lần trò chuyện cùng anh. Khi đó, anh đang là Phó phòng nghiên cứu Tế bào gốc (TBG) của trường ĐH Khoa học Tự nhiên TP.HCM.

Vẫn là lời khẳng định chắc nịch mà anh từng chia sẻ: “Một nhà nghiên cứu công nghệ sinh học nếu thành công một loại thuốc, có thể cứu hàng triệu, thậm chí hàng tỷ người. Khi đã làm thật tốt nhiệm vụ phục vụ cộng đồng thì không cần đòi hỏi quyền lợi, khắc sẽ được đền đáp xứng đáng”.

PGS.TS Phạm Văn Phúc: Từ được thầy nuôi ăn đến Viện trưởng Viện tế bào gốc - 4

PGS.TS Phạm Văn Phúc: Từ được thầy nuôi ăn đến Viện trưởng Viện tế bào gốc - 5

Phúc có duyên nợ với TBG. “Hơn 10 năm trước, tôi bỏ lỡ nhiều cơ hội đi du học, với tương lai rộng mở. Quan niệm cứ phải ra nước ngoài du học hoặc làm tiến sĩ thì mới giỏi… phần nào khiến tôi đứng trước nhiều áp lực. Nhưng tôi đã đặt niềm tin vào nơi này”. Từ đây, anh cùng thầy Phan Kim Ngọc, Trưởng phòng thí nghiệm TBG của trường ĐH KHTN bắt đầu con đường chông gai trong một lĩnh vực rất mới và rất khó.

Những năm tháng đó là kỉ niệm không thể quên với Phúc, “Mới tốt nghiệp đại học, kinh tế gia đình khó khăn, được làm tại trường nhưng chưa được hưởng lương. 2 năm ròng tôi được thầy Ngọc nuôi ăn. Đận ấy có lúc rất cực, thầy phải bán nốt chiếc xe honda cup 50 của mình lấy tiền đưa tôi mua hóa chất làm thí nghiệm. Không ít lần nhà thầy bị cúp điện vì nợ tiền lâu quá...” - Phúc ngậm ngùi.

Khi phòng thí nghiệm trọng điểm nghiên cứu ứng dụng TBG quy mô hơn được thành lập, anh có điều kiện thuận lợi hơn để chuyên tâm nghiên cứu ứng dụng công nghệ TBG trong điều trị ung thư và tái tạo một số mô thoái hóa như xương, sụn, chế tạo mỹ phẩm, điều trị thần kinh…

PGS.TS Phạm Văn Phúc: Từ được thầy nuôi ăn đến Viện trưởng Viện tế bào gốc - 6

Các nghiên cứu viên làm việc tại Viện Tế bào gốc.

Thành công dần tìm đến. TS Phúc và nhóm nghiên cứu đã chuyển giao được một số công nghệ điều trị bệnh bằng TBG, đặc biệt là điều trị bệnh thoái hóa khớp bằng TBG mỡ tự thân và bệnh tắc nghẽn phổi mãn tính (COPD). Hai công nghệ này đã được Bộ Y tế cấp phép thử nghiệm lâm sàng.

TS Phúc kể, thầy Ngọc là bệnh nhân đặc biệt điều trị COPD bằng TBG đầu tiên. Khi đó, tình trạng bệnh của thầy rất nguy kịch, gia đình đã tính chuyện hậu sự. Nhưng quyết định đưa kết quả nghiên cứu trên vào điều trị bệnh cho thầy lại không nhận được sự ủng hộ của một số bệnh viện lớn trong thành phố. Một bệnh viện tư tại TP.HCM đã đồng ý điều trị cho thầy bằng phương pháp TBG, nhưng bắt phải viết nhiều cam kết.

“Tôi là người trĩu nặng áp lực tâm lý. Nhưng tôi có niềm tin làm đúng là không sao. Với sự quyết tâm của thầy, sau hai lần ghép TBG, thầy đã khỏe hơn, trở lại công tác, giảng dạy”, TS Phúc nhớ lại.

Nghiên cứu cho ra đời công nghệ TBG đầu tiên là kết quả cho những năm tháng anh chôn chân trong phòng thí nghiệm, ngoài giờ dạy lại cặm cụi nghiên cứu, có khi khuya mới trở về nhà. Thử nghiệm lâm sàng hai công trình nghiên cứu thành công, Phúc dần trưởng thành và tự tin hơn.

PGS.TS Phạm Văn Phúc: Từ được thầy nuôi ăn đến Viện trưởng Viện tế bào gốc - 7

Với suy nghĩ thực tế, TS Phúc cho rằng: “Nghiên cứu tế bào gốc tại Việt Nam cần đi vào ứng dụng, không thể chỉ là nghiên cứu cơ bản, lý thuyết. Để nghiên cứu cơ bản thoát khỏi ngăn kéo thì cần phải có một lộ trình hệ sinh thái cụ thể”.

Nghĩ là làm, TS Phúc cùng các cộng sự bắt đầu bằng việc xây dựng hệ sinh thái tế bào gốc tại Việt Nam, đồng thời, mạnh dạn xin thành lập Viện Tế bào gốc tại TP.HCM, do chính anh làm Viện trưởng.

PGS.TS Phạm Văn Phúc: Từ được thầy nuôi ăn đến Viện trưởng Viện tế bào gốc - 8

Sau 10 năm nghiên cứu và phát triển, Viện TBG đã làm chủ bốn công nghệ tiên tiến tương đương với thế giới. Đó là: Công nghệ phân lập TBG từ mô mỡ, tủy xương, máu cuống rốn, cuống rốn, tủy răng; Công nghệ nuôi cấy tăng sinh TBG trong thời gian dài để thu lượng lớn tế bào; Công nghệ biệt hoá các TBG thành các tế bào xương, sụn, mỡ, tế bào tiết insulin, tế bào cơ tim, tế bào nội mô, tế bào thần kinh và Công nghệ bảo quản TBG trong thời gian dài ở nhiệt độ -1960C và -860C.

Từ các công nghệ này, Bộ Y tế đã cho phép điều trị thường quy thoái hoá khớp bằng TBG mô mỡ từ năm 2016; thử nghiệm điều trị tắc nghẽn phổi mạn tính và đái tháo đường type 1… tại Bệnh viện Đa khoa Vạn Hạnh, Bệnh viện 115, Bệnh viện Quân y 103. Với chi phí thấp hơn hàng nhập ngoại, những sản phẩm này bước đầu mang lại lợi ích cho người dân. Đến nay, có tổng cộng khoảng 1.000 bệnh nhân được điều trị bằng các công nghệ của Viện Tế bào gốc.

“Hiệu quả đáp ứng điều trị trên bệnh nhân rất tốt. Chẳng hạn, đối với bệnh thoái hóa khớp được điều trị bằng TBG ở Bệnh viện Đa khoa Vạn Hạnh, 60% bệnh nhân đạt kết quả rất tốt, tức là khỏi bệnh; 30,16% đạt kết quả tốt, tức là thuyên giảm; 9,84% không đáp ứng, tức là bệnh trạng không thay đổi, và không có bệnh nhân nào bị tác dụng phụ” - PGS.TS Phúc chia sẻ.

PGS.TS Phạm Văn Phúc: Từ được thầy nuôi ăn đến Viện trưởng Viện tế bào gốc - 9

Tách chiết tế bào gốc.

Mới đây, Viện Tế bào gốc đã cho ra đời sản phẩm Cartilatist. Đây là thuốc tế bào gốc đầu tiên do Việt Nam nghiên cứu sản xuất.

Cartilatist là sản phẩm tế bào gốc thu từ mô mỡ người, sử dụng để điều trị thoái hóa khớp gối và thoái hóa cột sống. Mỗi liều điều trị được đựng trong một ống thủy tinh nhỏ chứa 5-10 triệu tế bào gốc và được bảo quản trong nhiệt độ từ -40 đến -86 độ C.

Cartilatist được chuyển giao độc quyền cho Công ty TNHH Bệnh viện Đa khoa Vạn Hạnh phát triển sản phẩm, sản xuất và thương mại hóa từ tháng 7/2018 tại Việt Nam và các quốc gia ASEAN.

PGS.TS Phạm Văn Phúc: Từ được thầy nuôi ăn đến Viện trưởng Viện tế bào gốc - 10

Đây là một thành công lớn, nhưng TS Phạm Văn Phúc vẫn còn nhiều trăn trở. Trong đó có việc chuyển giao công nghệ còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là các công nghệ nghiên cứu và phát triển trong nước. Nguyên nhân là bởi thói quen chuộng công nghệ nước ngoài, sự thiếu tin tưởng của các doanh nghiệp vào công nghệ trong nước và sự cạnh tranh khốc liệt với hàng ngoại nhập…

“Dù khó khăn nhưng nghiên cứu khoa học để phục vụ xã hội thì lúc nào chúng tôi cũng sẵn sàng, không bao giờ thấy mệt mỏi. Niềm khao khát của chúng tôi là Việt Nam phải làm chủ, độc lập về công nghệ trong nghiên cứu TBG”, TS Phạm Văn Phúc trải lòng.

PGS.TS Phạm Văn Phúc (SN1982, quê Bình Định) - 30 tuổi đã lấy bằng tiến sĩ sinh lý người và động vật. Anh là một trong 10 nhà nghiên cứu trẻ được Trung ương Đoàn trao giải thưởng khoa học kỹ thuật thanh niên Quả cầu vàng 2015, nhận giải thưởng Kova ở hạng mục kiến tạo, là tác giả và đồng tác giả nhiều đầu sách về ứng dụng tế bào gốc. Hiện anh có hơn 150 bài báo được công bố trên các tạp chí khoa học quốc tế. Trong đó có nhiều bài báo được đánh giá cao như: Công nghệ nuôi cấy TBG từ máu cuống rốn ứng dụng trong điều trị (đăng trên Tạp chí Journal of Translational Medicine năm 2014, đạt kỷ lục gần 10 nghìn số lần truy cập).

Anh cũng là Tổng biên tập của seri sách về ứng dụng tế bào gốc trong y khoa, phát hành toàn thế giới…

Quỳnh Hương

Tin đọc nhiều

Kể chuyện 'bếp núc' của những nhà khoa học 'thấy đá là đập' Cuộc đời của nhà địa chất là những chuyến đi, không ít gian...
Người dùng có thể 'làm giàu' trên Lotus với token? Mạng xã hội (MXH) Lotus sẽ xây dựng hệ sinh thái Token...
Bẻ nhỏ vỏ trứng, chàng trai biến bình trà, mũ bảo hiểm thành... 'tuyệt tác' Qua bàn tay tài hoa và khéo léo, những chiếc vỏ trứng bỏ đi...
Du lịch 4.0: Chỉ cần ngồi nhà cũng có thể 'vào' Bảo tàng Cổ vật Bằng cách tương tác trên điện thoại, du khách dù đang ở bất...